DE SCHATKAMER IS OPEN:
Het idee om de grootste videotheek van het land te
ontsluiten voor het publiek, vind ik geweldig. Met een
joyeus gebaar zet ik de loftrompet aan mijn lippen
en blaas een jubelende fanfare, voor dit initiatief!
van het Instituut ‘Beeld en Geluid’
75 JAAR TELEVISIE IN NEDERLAND: (2)
Minder enthousiast ben ik over de duiding van de programma-
evolutie en de makers.
75 jaar televisie in Nederland, is bij uitstek een gelegenheid
om context te geven aan de ontwikkeling van het medium.
Zowel als spiegel van de samenleving alsmede als creatieve
expressievorm. Avant-garde en kunst, spelen altijd een belangrijke
rol in elke vorm van expressie. Dus ook bij de ontwikkeling van
een nieuw medium als televisie. De eerste programmamakers,
kwamen in hoofdzaak van de radio en volgden de brave en voorzichtige
opleiding bij de BBC. Daaruit ontstond theatertelevisie. De studiovloer
als bühne en de camera als toeschouwer. Maar er waren ook pioniers:
Ik was toeschouwer in Studio Vitus bij de realisatie van een drama-
produktie door Walter van der Kamp op 1 camera.
Een buitengewoon gewaagd experiment en zeker in een studio als Vitus,
die iets groter was dan een huiskamer. Door het drama te vertellen via 1
camera, beoogde Walter, dat je als toeschouwer, als het ware zelf deel
werd van het spel…dat was voor die tijd, het zal geweest zijn
in 1962 of 1963, absolute avond-garde. Ik denk ook aan Kees van Iersel
die bij het dagboek van een gek met Henk van Ulsen alle camera’s die voorhanden
waren over elkaar heen zette. Waarmee de breuklijnen in het hoofd van de
gek onontkoombaar zichtbaar werden voor de kijker die dacht aan een
gezellig avondje televisie genieten. Even schakelen naar een niemendalletje
op een ander net was onmogelijk. Er was geen ontkomen aan, Nederland
had maar 1 net.
De bulk van televisie-programma’s bestond echter uit een brave, langzame
afwisseling van long-shot, medium-shot en close-up.
Zelf heb ik in het kader van de pop-show Moef Gaga, wel eens 4 camera’s rond
een zanger gezet: links, rechts, voor en achter. Alle 4 met een close-up. En
daar relaxt en ongeremd tussen geschakeld. Het lied werd er adembenemend
spannend door. Ter vergelijking had ik ook een opname gemaakt met een
dramaturgisch verantwoorde shotopbouw.
Soit!
Het gaat in dit verhaal niet over mij. Het begin van televisie in Nederland was niet
veel meer, dan het gebruik ervan als ‘live’ doorgeefluik van een
gebeurtenis.
Opslaan was alleen mogelijk op film als zogenaamde tele-recording. VIDEO-
recorders waren er (nog) niet.
Ik mis initiatieven van de Omroepen, om met enige trots en met het historische
besef dat de makers van nu, op de schouders staan van de wegbereiders van toen,
die geschiedenis te tonen.
Waar zijn de ’schatkamers’ van de individuele Omroepen. Omroepen die nu geleid
worden door dames en heren die, veronderstel ik, geen weet hebben van de erfenis
die zij mogen beheren en er kennelijk ook geen boodschap aan hebben, inplaats van
die met trots te tonen.
Ik mis programma’s over het pionierswerk van mensen als Ger Lugtenburg,
Gijs Stappershoef, Dick van Bommel, Willy van Hemert, Carel
Enkelaar, Walter van der Kamp, Eimert Kruithof, Erik de Vries.
Waar is in het kader van 75 jaar televisie de programmering van b.v.
de VARA met referentie aan pioniers als Tom Manders (Dorus) en
Annie M.G. Schmidt Penion Hommeles- Ja zuster, nee zuster
Koos Postema ‘Een groot uur U’.Het provocerende Zo is ’t toevallig ook
nog eens een keer. Paul Witteman.
Sonja Barend Herman Wigbold
De KRO heeft ook een mooie catalogus uit het verleden met:
Het Schaap….”’Citroentje met Suiker, ‘Brandpunt’.Hamelen, Tante Hannie.
Dagboek van een Herdershond. Willie van Hemert, De Berend Boudewijn kwiz
en Jos van der Valk presenteert.b.v. .
Mies zei wel eens tegen mij: ‘Wanneer is het nou eens een koekje…!
Datzelfde geldt voor NCRV (Zeskamp - Farce Majeur - Paradijsvogels,
programma’s van Dick van Bommel, docu’s van Kees van Langeraadt,
Satire, bizarre schoonheid en verbazing van Alexander Pola, Jan Fillekers,
Henk van der Horst
De AVRO: Leen Timp/Pierre Jansen, Mies Bouman (het dorp),
Willem Duys, Jef de Groot, Walter van der Kamp, Gerrit den Braber.
H.A. Gomperts, Johnny & Rijk, Voor de Vuist Weg. Kunstgrepen,
Literaire ontmoetingen, Hoofdstukken, Moef GaGa. Toppop.
North Sea Jazz, Twistgesprekken met God. Dit is je leven…! ‘Roep me maar’
En de destijds revolutionaire VPRO. Met programma’s van:
Willem de Ridder, Hans Verhagen, Wim T. Schippers, Gied Jaspers,
Trino Flothuis, Ad ’s-Gravesande, Pieter Verhoeff, Emile Fallaux,
Roelof Kiers, Cherry Duyns, Armando, Kees van kooten Wim de Bie.
Hier ligt schuldplicht bij de omroepen.
Ik ben me bewust van het feit, dat deze opsomming onvolledig is, en ik beperk
me bewust tot de klassieke omroepen dus geen Tros noch de buitengewoon
succesvolle zender van Jan Slagter MAX en alles wat daarna is gekomen.
Ik ben niet meer dan een chroniqueur van momenten, Bert van der Veer is de
historicus van het wel en wee van 75 jaar televisie in Nederland.
Het lijkt mij, dat o.a. hij waardevolle informatie kan aanleveren waar geëngageerde
programmamakers van nu, boeiende portretten van omroeppioniers mee
kunnen maken.
(wordt vervolgd)
Ger . Gijs Dick Willy
Lugtenburg. Stappershoef. van Bommel. van Hemert
