In het kader van 75 jaar televisie:
De eerste Regie-cursus:
Ik was 22 jaar, woonde in Rotterdam, was net getrouwd en had een contract
met een proefperiode van een halfjaar bij de Avro voor een maandsalaris van
349,00 gulden per maand.
Daarnaast nog een trein-abonnementje naar Bussum en Hilversum.
Naar Bussum, omdat die stad het magische televisie-centrum van Nederland
was en tevens de ‘academie’ voor de ‘eerste regie-opleiding’ huisveste.
De omroep in Nederland was toen nog een afspiegeling van de religieuze,
politieke en maatschappelijke ordening.
De KRO voor de katholieken, De NCRV voor de Christelijken, de VPRO voor de
vrijzinnigen, de VARA voor de socialisten en de AVRO voor de rest,
Dat ik via de AVRO op de regiecursus kwam, was louter toeval. Ik had voor de
NCRV programma-concepten geschreven.
Via mijn buurvrouw Karin Kraaykamp. Omroepster bij de Vara, de programma-leider
van de VARA, Gijs Stappershoef ontmoet en zijn belangstelling voor mij gewekt.
Maar het werd, voornamelijk door toedoen van Gerrit den Braber, de AVRO.
De cursus vond plaats in een bijgebouwtje van De Vredekerk. Daarachter lag Studio
Eltheto III-B. Naast Vitus en Irene, de 3e studio in Bussum.
De eerste dag van de cursus, was een dagje kennismaking met de cursusleider en
mijn medestudenten.
.
Dit waren de studenten op de eerste regiecursus in Nederland.
De meesten zijn al vrij snel opgelost in een pluimpje rook.
Wat op de zeef is blijven liggen zijn de 4 AVRO-regisseurs
en Henk Mochel (NCRV)
Voor de AVRO waren dat Bob Bremer, die zijn leven wijdde aan
sport en aan Ria. Will Simon, maakte aanvankelijk degelijke
professionele documentaires. Ik denk aan “De Perzen’ waarin hij
toneelregisseur Erik Vos volgt van idee tot de opvoering in Carré.
Degelijk, bedacht geënsceneerd.
Maar er school voor Will, weinig jubel en waardering in het genre.
Daarom verkaste hij als oud-cineast, naar de afdeling journalistiek
in AVRO’s Televizier om van daaruit door te stoten naar ‘face on
screen’ in Opsporing Verzocht. Daar kreeg Will uiteindelijk de
glorie waar hij naar verlangde: hij werd herkend op straat.
De meest interessante nieuwkomer was Roelof Kiers.
Onderwijzer en voorzitter van de Filmliga Amsterdam. We werden
instant vrienden. Later nadat we op televisie wat visite-kaartjes hadden
uitgerold, werden we door Joop van Tijn, geportretteerd in de
Haagse Post, als de ‘Angry Young men van de Avro’.
De cursusleider was de heer Strijkstra, een leider van onontgonnen terrein. Wat
zijn achtergrond was, weet ik niet, Maar hij had namens de NTS
op zich genomen om een cursus televisie-regisseur te starten.
Het curriculum lag voor de hand.
Lezingen door professionals van de omroep.
Een cameracursus (zelf achter de kamera) op de zolder van Kasteel Groeneveld
onder leiding van Arnold van Veluwe.
Op zich niet onpraktisch, omdat camera’s in die tijd opereerden met 4 tot 5 lenzen
met een verschillend brandpunt. Zelf had ik bij Jean Letarte in Parijs al met verschillende
lenzen op film gewerkt. Voor de meesten.was het wel nuttig om het verschil te leren
tussen een lange lens voor de C.U. en de korte voor het long shot.
De lenzen op de turret (het draai-element waarop de lenzen gemonteerd waren)
varieerden van 35mm - 50mm - 75 mm - 150mm en de 300 mm.
Het was de tijd, dat je niet kon roepen: camera 2 - close up. …en 2 zoomt in.
Nee, voor een close up, moest de cameraman eerst de 300 voordraaien, scherp
stellen en dan kan je snijden. Dat betekende dat bij het maken van een camera-
script je per shot, ook de gewenste lens moest invullen.
Die turret bood ook interessante mogelijkheden, er waren en er zijn altijd
bijzonder getalenteerde cameramensen geweest. Het is niet voor de aanspraak,
dat ik voor mijn Duitse producties veelal een Nederlandse handcamera-man mee-
nam.
Soit!
Uit de tijd van de turret-camera’s vroeg ik eens aan één van die uitzonderlijk
getalenteerde camera-mannen of hij op de muziek de turret van de ene lens op
de andere kon draaien en dan tegelijk aan de scherpte-knop draaien, zodat ik
shotwissels kon maken op 1 camera.
Nou, dat kon hij wel….en verdomd hij kon het echt!
Tot het curriculum behoorde verder nog:
bezoeken aan studio’s of locaties, waar producties werden gerepeteerd.
En.. colleges door de TV-prominenten van die tijd, zoals:
Peter Zwart - chef decor-ontwerp - Dat was een flamboyante ‘Karel Appel-achtige
figuur, die mij wel aansprak. Hij meende, dat het wel handig was, als wij
als regisseurs ook zelf zouden kunnen tekenen. Quatsch natuurlijjk!
We leerden over perspectief. Verhoudingen tussen hoofd en lichaam en
over de gulden snede 1: 1,618.
Allemaal Leuk, maar het is geen informatie die goede regisseurs aflevert.
Verder kwamen een aantal regisseurs langs, die over hun werk vertelden.
Een paar maakten op mij grote indruk zoals: Willie van Hemert.
Willie had het vuur en enthousiasme, dat inspirerend en meeslepend was.
Een andere man die veel indruk op mij maakte en waar verder iedereen
behalve Roelof Kiers vol onbegrip naar luisterde en keek, was Kees van
Iersel. Kees was een toneel regisseur, die het toneellandschap in Nederland
opschudde met vernieuwend drama. Kees was een revolutionair een
Pietje Bel met maling aan conventies en burgermansmoraal.
Hij regisseerde tv-drama zonder zich te storen aan de zogenaamde beeld-
wetten. Een man naar mijn hart.
Er kwamen veel van de destijds door de omroepen aangestelde regisseurs
voorbij. De meeste kwamen en gingen, zonder veel indruk achter te
laten. Twee die dat wel deden, waren Leen Timp en Walter van der Kamp.
Mijn idool uit die tijd, Jef de Groot, was niet gescheduled voor een voordracht
of overdracht van kennis en ervaring. Daarom zocht ik hem zelf maar op
tijdens een camera-repetitie van ’Spiegelgevecht om Woorden’
in Studio 3b. Het was voor die tijd (1962) een openbaring. Ik zag mijn
toekomst in het gezicht.
Uiteindelijk moesten we een examenwerkje regisseren in Studio Irene.
(Schande, dat het kerkje, evenmin als Studio Vitus beide toch historisch erfgoed,
niet die status heeft verkregen.)
Opgave voor het examen was een simpel quizje. Ik kan me niet herinneren, dat er
iemand voor dat proefprogrammaatje gezakt is.
…en toen begon zonder al teveel bagage het echte werk, waar bleek dat
de opleiding totaal inadequaat was geweest.
Dat is geen verwijt, maar een vaststelling op basis van eigen ervaring.
B.R.
1 juli 2026.
