REGIE
(Openbare
regieles
Parooltheater – Amsterdam)
Wat is regie?
Met inzicht, visie en
autoriteit leiding geven aan een proces.
Wat is televisieregie?
Binnen de kortst mogelijke
tijd een serie beelden achter elkaar zetten Het belangrijkste instrument
daarbij is taal. Dat heeft geleidt tot het voldoende is om jezelf regisseur te noemen.
Je kan een programma nooit goed regisseren, zonder inzicht en opvatting over het concept (het idee, waarover?) de content (het wat en met wie) en de dramaturgie (het hoe, de ontwikkeling).
De rol van de televisieregisseur is in de loop der jaren ernstig gemarginaliseerd. Hij of zij wordt niet meer in het beginstadium van een programma betrokken bij het proces, maar is de sluitpost van een productie. Als ’t concept bedacht is, als de medewerkenden zijn vastgelegd, als de vormgeving af is, dan wordt tenslotte nog een regisseur gezocht, die zich vooral nergens mee moet bemoeien en die zo geruisloos mogelijk een ketting van beelden aan elkaar rijgt.
Talent en kwaliteit zijn veelal geen doorslag te hoge dagprijs, zijn zo niet belangrijker, dan toch minstens net zo belangrijk.
Waar leidt dat toe? Tot slechte televisie! (Zo slecht dat ‘t Trouwcolumnist
Kuitenbrouwer te gortig werd Een regisseur wordt morgens
gebeld om ‘s middags in Paradiso 6
Je kan programmatelevisie eindeloos differentiëren. Ik beperk me tot twee hoofdcategorieën:
1. Programma’s die gemaakt worden
om adverteerders te
behagen. Doelgroepen te bereiken. Marktaandelen te scoren en winst voor aandeelhouders te genereren.
2. Programma’s die gemaakt worden vanuit een brede oriëntatie op de samenleving zonder enig andere bijbedoeling. Met andere woorden: Programma’s die met dat uitgangspunt zouden moeten worden geproduceerd door de publieke omroep.
Dat onderscheidt valt steeds minder te maken. In plaats van twee categorieën lijken beide te tappen uit dezelfde pot nat. Mijn opvatting is, dat de publieke omroep zich steeds vaker laat leiden door marketingbegrippen
als doelgroepen en markt-aandelen
Denk maar’s aan..... Studio Voetbal. De Nossport clone van Voetbal-insite. Het Glazen huis.....de mislukte soap bij de verkeerde zender (De publiekrechtelijke
omroep moet geen soap willen. ’t Genre
wordt door de commerciële
omroep op meerdere zenders getoond De dramaturgie lijkt
op het echte leven, maar is een onmogelijk
soort uitvergroting in
een onnavolgbare frequentie. (Het is het beeldverhaal
van de romancelectuur.)
Laten we ’s kijken naar de samenvatting van het voorafgaande. Clip Glazen Huis
Een soap moet dagelijks worden uitgezonden. Dat is niet ’t geval. De maatschappelijke verhoudingen
zijn belangrijker dan het wel elkaar in de weg te zitten. Persoonlijke gevoelens en emoties zijn ondergeschikt aan eerzucht
en ambitie. De dramaturgie van
Nu een clipje uit ’n echte soap: The Bold & the Beautiful. Zelfs zonder iets te weten van de maatschappelijke samenhang is door de sfeer, het tempo meteen duidelijk, dat er heftig wordt gerammeld aan het wel en wee, binnen de persoonlijke relatie- sfeer. Omwille van de tijd heb ik de scènes iets ingekort.
Clip BOLD&B.
De publieke omroep zou geen Glazen Huis moeten willen. Ja, wel als media-programma. Maar dat is er niet. Wel zie je meer en meer programma’s waarin het competitie-element belangrijker is dan
de thematiek .
Criteria zijn onnodig
als u maar belt, mailt
Ik noem: De Grootste Nederlander De liefste hond. Het mooiste plekje natuur in Nederland. De nationale test van dit en de nationale test van dat... Het gaat mij niet zo zeer om de legitimiteit van dit soort pro- gramma’s bij de publieke omroep, maar om het gebrek aan eigen visie en oriëntatie op de samenleving. Ik betreur het, dat de publiekrechtelijke omroep er
steeds minder in slaagt Dan ben je geen publieke omroep met een visie en een
missie, maar een Waarom heeft een omroep een buitenproducent nodig om
fragmenten
1. De rol van de regisseur (Gemarginaliseerd. Sluitpost
van productie. Geen creatieve
input in de totstandkoming.)
2. De autoriteit, eigenwaarde en aaibaarheid (Volgzaam en veelal leidend
met lange ij inplaats
van de korte. De autoriteit
staat voortdurend onder druk
door directieven die haaks staan
op de opvatting van de
regisseur.)
3. Postproduction. (Het is niet vanzelfsprekend
meer, dat de regisseur ook
de afwerking leidt. Dat kan
de redacteur of uitvoerend
producent ook wel, dat spaart
de regisseur uit en levert 4. De Opleiding De opleiding leert je van alles
over camera’s en techniek.
De opleiding leert je niks over
wat een programma eigen-
lijk is. Nou ja, een programma
begint met een koptitel en
eindigt met een eindtitel.
De gerant en de kok. Om een eindproduct op tafel te zetten is het onvoldoende om de kok alleen de borden op te laten scheppen. Hij moet zelf de basis- producten zien, voelen en ruiken. Inspiratie en creativiteit in het recept verwerken. Het hele bereidingsproces aansturen en controleren. Gaar- kook, grill en baktijden
bepalen en uiteindelijk het gerecht De televisiekok serveert alleen nog het gerecht op de borden. Van het hele proces, dat er aan voorafgaat is hij uitgesloten.
Dat leidt tot heel veel ongelukkige regisseurs, die graag willen, die ambitieus zijn, die
een programma beter zouden kunnen maken,
Er zijn ook heel veel regisseurs, die accepteren dat de regisseur de voetveeg is van redacteuren en uitvoerend producenten en daarmee meewerken aan de voortdurende corrosie van het vak.
Mijn opvatting is dat je met een visie en een degelijk voorbereid camerascript (voorbeelden showblok, Get up early en
Krieg & Frieden) aan je crew, artiesten, protagonisten en andere uitvoerenden duidelijk moet maken wat je wil en hoe. Cameralieden geeft ik een
shotlist en ik spreek de instellingen door. Ik check instellingen via
monitoren en communiceer via de microfoon, Die manier van leiding geven aan het proces, komt nauwelijks nog voor. De regisseur zit
in de regie en laat zich als leiding gevende niet perse slechter te zijn. In goede samenwerking met je opname- leider kan je ook best heel
effectief zijn. Maar persoonlijk heb ik sterk
We zijn hier met geïnteresseerden onder elkaar. Misschien is het U ook opgevallen, dat de creatieve reikwijdte van de uitvoerend producenten, die vanuit
de realiteit geredeneerd, de visuele smaak- Heel veel lijkt heel veel op elkaar. Ik heb zonder enige volledigheid na te streven een aantal programma’s achter elkaar gezet, die de vormgevingsidentiteit
baseren op de beamer of het liquidscreen. met alle kleuren van de regenboog, maar altijd met screen.
Clip Liquids
Dit clipje is verre van volledig. Maar genoeg om ’s na te denken of ’t ook nog anders kan.
Die gelijkenis in beeld, tref je ook aan bij de intonatie van presen- tatoren. Sommigen zijn meer bezig met hun looks, dan met hun dictie. ’t Is allemaal vormgeving. Dus dient er een vormgever op te staan, die uitlegt dat televisietaal geen standwerkerstaal is. De dynamiek in de stem slingert tussen hoog en laag en zonder limiters zouden we het niveau niet bij kunnen zappen.
Clip Sportcomm.
Bij actualiteit is ’t niet veel anders. Maar genoeg over de dictie. Laten we ’t is hebben over
de aanpak van het nieuws.
NOS-Journaal van 6 uur lijkt erg op het journaal van 8 uur. Om 6 uur wat korter, om 8 uur wat langer en om 10 uur een combinatie van beiden. RTL4 doet ’t wat dat betreft een stuk beter. Editie NL zo rond 6 uur richt zich op het binnen- landse nieuws. Beetje verkoudheid. Beetje verzakking van een pijler, beetje hoge snelheidslijn. Dicht bij de Nederlandse samenleving staande items.
Daarmee Nova, twee vandaag, Sportjournaal, zien er tamelijk hetzelfde uit. Een tafel en een achtergrond met een liquidscreen. Twee vandaag heeft een gesprek over ’t conflict vakbeweging/regering. De Staatssecretaris als snuffelaar/verkenner wordt door Lodwijk de Waal, weinig serieus genomen, mede omdat Zalm al snel liet weten, dat de verkenner niet namens de regering snuffelde, maar als solist. Oude beelden van het Museumplein en gebabbel met de Waal. Niks van Zalm, niks van de snuffe- laar van der Knaap, vrijblijvend
gebabbel over de onwrikbare Hetzelfde onderwerp wordt in RTL-nieuws perfect behandelt. Alle hoofdrolspelers komen aan het woord. Wester legt er een analyse overheen en in een minuut of 5 is ’t bekeken. Er zit geen vitaliteit in 2Vandaag. ’t Lijkt al gauw goed. Dat zit ‘m in de onderwerpen, maar ook in de presentatie. Karel van der Graaf gedegradeerd van ere- naar totodivisie, straalt noch jeudig elan, noch de wijze oude anchorman uit. Mag je in een kantoor bidden? Geloven mag niet in een kantoor want het kantoor past niet in het agrarische bestemmingsplan. De raad van state mag uitspraak doen. Klaar met Nederland! Verder met een aangekochte reportage uit de Gazastrook. Bij dat programma is nog veel werk aan de winkel. Clip
Actualiteiten
Samen met Gijs is een keuze gemaakt uit een aantal programma’s om hier te bespreken. Eén daarvan is het nieuwe Avro-programma Ticket. De USP van Ticket is Theater. Om te proeven hoe ’t smaakt, even een clipje: Clip: Ticket 1 Ticket
(AVRO)
Een programma over het Nederlandse Theaterleven, zou een waardevolle asset kunnen zijn voor de publieke omroep. Evenals een kritische Media-analyse
en een literair programma. Harm Edens en Gert-Jan Dröge zijn teruggetrimd onder de knoet van gezellig, leuk, snel, oppervlakkig en vooral niet krititsch. Tooske spreekt iedereen toe op haar hurken en egaliseert met lege lach elke aanzet tot een serieus commentaar of analyse. Typisch een product van
de commerciële televisie in een absurd Maar niet begrepen hoe daar de ritssluiting werkt. Typische redactieteksten
die als onsmakelijke Fremdkörper Als ze extemporeren dan krijgt ’t even iets van de kracht en de tonque in cheek die we van beide kennen, maar dan weer snel terug naar het script en de persluchtkraan weer open. Clip:
Ticket 2
Een evenredige verdeling van de tekst lijkt belangrijker, dan een goede rolverdeling.’t
Is een aaneenschakeling van vlugge reclame- Als je niet weet naar welke zender je kijkt, dan associeer je het programma eerder met één
van die lege competities van een Na ’t zien van Ticket weet je nog niks en ben je bekaf. Weer een beste poging om jezelf als publieke omroep op te heffen.
Theater van het sentiment
Een ander programma van de Publieke Omroep, waar ik wel sympathie voor heb is Het Theater van het Sentiment. Het is een poging om het gelijknamige uiterst aangename radioprogramma met dezelfde titel om te zetten naar televisie.
Wat voor soort programma is ’t Theater van het Sentiment?
(Snelle uitleg van de 4C-Formule)
1. Concept – Qua concept valt ’t in de categorie Weet je nog wel oudje.
Toppers
van toen
De
muziek van...
Daar
bleef u voor thuis
De
jaren 60 – 70 - 80 etc.
2. Content - De inhoud is de bekende Nederlander. Nieuws, fads en follies van vroeger.
3. Constructie – De constructie is de studiosetting. Tafel met gasten. Instarts van fragmenten. en...de onvermijdelijke monitor/projectiewand. Op tafel plakboeken en bladen. Als rekwisieten een oude tv-ontvanger en wat filmhaspels. Verder een koffertje met LP’s
Deze analyse is
gebaseerd op de uitzending waarin 4 oktober 1979 ringen die ik gezien heb. Dat heeft te maken met de gasten die er wel zin in hadden. (‘k Heb ook een aflevering gezien met o.a. Yoka Berretty...nou,
die vond het he..le..maal niks.) Interviewer was enthousiasme zich uit in teksten die de realiteit wel eens overstijgen.
Gast 1:
is Willem Duyn (alias Mouth) Zanger en entertainer met een roerig verleden. Gast 2: is Joke Bruys. Zangeres en comédienne.
Presentator:
zoals gezegd: Frits Spits
Leader, inleidend gesprekje. Even kijken naar een optreden. De toon van de presentator is joviaal, vrolijk. Z’n aanpak straalt uit dat we een leuke gekke man als gast hebben. Dit wordt veel gezelligheid. Die gezelligheid is schijn want nadat het complot gesmeed is, verlangd de presentator duidelijkheid. Drank, humeurigheid, huwelijk naar de knoppen....de ellende wordt door Willem met gretigheid opgelepeld. De presentator gaat empatisch en begripvol met Willem mee door de ellende van het verleden.
Clip:
Sentim.1
Na een eerste rondje interview, zegt de presentator dat de dag (4 oktober 1979) weer een beetje tot leven komt. Druilerige dag.
Mode is de ribbroek, nieuws is de (gere-
construeerde) vlucht per luchtballon uit de DDR, de discussie over de gevaren van kernenergie en plutonium als bouwsteen voor de atoombom en de daaraan verbonden gevaren door terrorisme. Ik snap wel dat een redactie valt voor zo’n bericht, vanwege het nog steeds actuele karakter maar je krijgt geen moment het gevoel van enige samenhang. De paus op tournee door Amerika.. (’t Is wel de
Kro die uitzendt). Sportsponsoring
loopt uit de hand. verlies aan sponsorinkomsten, de grote sportevenementen niet meer op televisie te zien zullen zijn. Nooit gedacht aan de Mol. Aan het feit dat je met geld gewoon een paar uur uitzending koopt als ware het een uit z’n krachten gegroeide commercial. Zit de politiek te slapen? Studenten steppen
in wedstrijdverband door Nederland.(!?) Clip:
Sentiment 2
Hoog gehalte aan fads en follies, geen moment ’t gevoel, dat ik de 4e oktober 1979 herbeleef. Moeiteloos wordt de draad met Willem weer opgepakt en kijken we naar het volgende clipje. Gesprek, blokje
kranten van die dag. De omroepgids, levert de Daarbij doet Willem Duyn zijn reputatie als ongeleid projectiel alle eer aan. Babbeltje, Mounties, blokje met het werk van Joke, blokje hits van toen, blokje fads en follies en zo kabbelt
het programma, Clip:
Sentiment3
Conclusie: Zolang de gasten
iets te vertellen hebben, is het amuserend. Dat geldt voor Wintertijd,
Krachtstroom van de Avro, de Wandeling, etc....
Aanbevelingen:
1. Tijdstip. Half zes is geen tijd om terug te blikken. Dat doe je ‘avonds laat. Glaasje erbij voor ’t slapen gaan. 2. Content Waar zit het sentiment? De kijker ziet het voorgeprogrammeerde sentiment van de makers en de gasten. De kijker is geen betrokkene. Met name de journaalfragmenten en de krantenberichten gaan door de verwerking ervan aan de kijker voorbij. Sentiment is een zeer persoonlijke vorm van heimwee, verlangen en zacht verdriet. Op geen enkel moment ervaar ik als kijker die emotie. De identificatie ontbreekt. In elke dag die door de makers wordt uitgekozen voor reconstructie schuilt de emotie van: Opsporing
verzocht
dit is uw leven. (Dit was de dag in uw leven.) Die emotie is niet invoelbaar. Nieuws krijgt extra lading wanneer er een gezicht en een stem bij hoort. Het zijn niet de berichten die het sentiment aanboren, maar de mensen in die berichten.
3. Constructie:
De set is een beetje Wintertijd een beetje huis- kamertijd. Heeft geen hoge identiteitswaarde. Geen allure. Geen sentiment. Sfeerloos plat uitgelicht. Obligate cameravoering. Het Theater van het Sentiment zou ik in een grote studio zetten. Met mensen, waarvan er een paar iets bijzonders te vertellen hebben over die specifieke dag. Met mooie, in een speciale fotografie gemaakte reportages, over en met de protagonisten van die dag. De studio ademt die dag, is die dag. Prominente gasten naast de onbekende met de tragiek van een mensenleven. Als journaalfragmenten en krantenberichten, niet meer betekenis hebben dan het niveau van curiosa, dan worden ze niet gebruikt.
BuitenhofHet belangrijkste politieke discussieprogramma van de publieke omroep is Buitenhof. De setting daarvan bestaat uit een tafel waaraan de gesprekken plaatsvinden. 4 rijtjes stoelen voor publiek aan de zijkant. Daarboven als bij een verkiezingsbijeenkomst een banier met de tekst Buitenhof. Tenslotte een desk voor de columnist. De leader
is een de studio, die weliswaar in deze clip ontbreken, maar u kent die leader ongetwijfeld. Daarna komt de inleiding van de presentator. Clip:
Buitenhof1
inleiding
Voordat ’t programma echt begint zijn we al 2 minuten bezig met inleiden. Eerlijk gezegd, vindt ik de leader nergens op slaan. We gaan het hebben over thema’s uit de politieke actualiteit en wat daar de dagkoers van het KNMI op de stoep van de studio mee van doen heeft, ontgaat mij volledig. Dan volgt de inleiding. Die duurt bijna anderhalve minuut. De gasten worden, begeleidt door veelal schalkse teksten voorgesteld, zitten er opgeprikt bij en weten zich nauwelijks een houding te geven. De columnist in dit geval Plasterk, blikt nog even in de krant en reageert met een relativerend lachje. ’t Oogt klungelig en oubollig. De continuïteit van het programma, kent ook zo z’n problemen. Veelal wordt de wisseling van de gasten aan tafel opgelost met een inzoom op de presentator, gevolgd door een uitzoom nadat de stoelendans heeft plaatsgehad. Dat lukt niet altijd even goed. Dus gebeurd ’t nogal eens, dan aan de rand van het beeld je nog net even iemand op ziet staan.
Clip:
Buitenhof2
de
changem.
De beeldvoering van Buitenhof is ook zorgelijk. Een gesprekje tussen drie mensen moet toch zonder problemen in beeld te brengen zijn. Toch zie ik daar een volgorde van shots, waarbij iemand met zichzelf opties een gesprek voert. In het ene shot kijkt iemand van links naar rechts, om in het volgende precies de andere kant uit te kijken. Clip:
Buitenh.3
Beeldregie
Nou ja, de beelden spreken voor zich. De beeldvoering bij de columnist is een vast ritueel. De camera begint in een longshot en verdicht tijdens het uitspreken van de tekst tot een medium. Toevallig dwingt Plasterk de regisseur tot een intercutting omdat hij het portret wil laten zien van de Nobelprijswinnares in de krant, maar normaal gebeurt dat nooit.
Clip:
Buitenh.4
Column
Ik begrijp de regisseur wel. Hij durft niet weg te snijden omdat de columnist (ook al vanwege de prompte die aan de camera hangt) z’n blik strak op de camera houdt. De columnist dwingt als het ware om op die camera te blijven. Dus wordt de oplossing longshot aan het begin, medium aan het eind. Je ondersteunt als het ware de ontwikkeling van de column. Dat kan ook best wel eens een keer. Maar bij Buitenhof is ’t een ritueel. Solo voor camera 1 en in de regie koffiepauze. Maar de dramaturgie van de column kan ook heel anders worden verbeeld. Afhankelijk van het thema, kan je graphics of ander visueel materiaal gebruiken om de column inhoudelijk te ondersteunen.
Kan het ook anders?...laten we ’s kijken naar de plattegrond van de studio. Plattegrond
1
De situatie zoals hij nu is. (Uitleg Publiek aan lange kant etc.) Inbouw camera in de tafel. Altijd goed shot van de presentator. Hoef je niet meer in en uit te zoemen.
Alternatieve opstelling 1 met de mogelijkheden daarvan Plattegrond
2
Camera achter publiek. Neemt het platte kleinkarierte weg. De plek van de columnist geeft diepte aan de beelden in plaats van ’t afzwaaiertje van publiek en ’t vastplakken tegen de muur. Plattegrond
3.
Extra publiek erbij. Columnist op de voorgrond.
Slechte regie
alleen afspeelt in Buitenhof. Als je een rondje zapt kom je ’t overal tegen. Bij het verzamelen van programma’s met een liquid screen liep ik hier tegen op: Clip: Slechte regie
U ziet ’t het komt overal voor. Mij dunkt, dat de kwaliteit van de opleiding, wel voor verbetering vatbaar is.
Clip: Christopher Walken
|
||